ग्रामपंचायतीकडील कागदपत्रे, ठराव आणि खर्चाची माहिती कोणताही नागरिक मागू शकतो. अर्ज कसा करायचा आणि उत्तर न मिळाल्यास काय करायचे ते येथे आहे.
माहितीचा अधिकार म्हणजे काय?
माहितीचा अधिकार अधिनियम, २००५ नुसार कोणताही नागरिक शासकीय कार्यालयाकडील माहिती मागू शकतो. ग्रामपंचायतही त्यात येते. अर्ज करण्यासाठी वकील लागत नाही.
कोणाकडे अर्ज करायचा?
ग्रामपंचायतीच्या जनमाहिती अधिकाऱ्याकडे (PIO). त्यांचे नाव आणि पद ग्रामपंचायतीतून समजते. अर्ज नमुना पद्धतीने लेखी देता येतो, आणि महाराष्ट्र शासनाच्या RTI ऑनलाइन सुविधेवरूनही करता येतो.
अर्जात काय लिहावे?
- तुमचे नाव आणि पत्ता
- हवी असलेली माहिती, स्पष्ट मुद्द्यांत
- कोणत्या कालावधीची माहिती हवी
- माहिती कोणत्या स्वरूपात हवी (प्रत, पाहणी इत्यादी)
- शुल्क भरल्याचा तपशील
प्रश्नाऐवजी अभिलेख मागा
RTI मध्ये अधिकाऱ्याचे मत किंवा स्पष्टीकरण मागणे अपेक्षित नसते. उपलब्ध कागदपत्रे आणि नोंदी मागा.
असे लिहू नका: “ग्रामपंचायतीने हे काम का केले नाही?”
असे लिहा: “या कामाबाबतचे आदेश, पत्रव्यवहार, नोंदी आणि निर्णयांच्या प्रमाणित प्रती द्याव्यात.”
कोणती माहिती मागता येते?
- ठराव आणि सभेचे इतिवृत्त
- कामांचे अंदाजपत्रक, मंजुरी, मोजमाप पुस्तक आणि देयके
- निधीचा स्रोत आणि खर्चाचा तपशील
- लाभार्थी याद्या
शुल्क आणि वेळ
महाराष्ट्रात सध्या अर्ज शुल्क १० रुपये आहे आणि प्रतींसाठी प्रति पान वेगळे शुल्क असते. दारिद्र्य रेषेखालील व्यक्तीला शुल्क नसते. सर्वसाधारणपणे अर्जावर ३० दिवसांत माहिती देणे किंवा निर्णय कळवणे अपेक्षित असते. शुल्क बदलू शकते, म्हणून अर्ज देताना कार्यालयात खात्री करा.
माहिती न मिळाल्यास
- अर्ज, शुल्काची पावती आणि पोहोच जपून ठेवा.
- ३० दिवसांत माहिती न मिळाल्यास, अपूर्ण मिळाल्यास किंवा नकार मिळाल्यास प्रथम अपील करा. प्रथम अपील साधारणपणे उत्तर मिळाल्यापासून किंवा मुदत संपल्यापासून ३० दिवसांत करावे.
- प्रथम अपीलातही समाधान न झाल्यास राज्य माहिती आयोगाकडे द्वितीय अपील किंवा तक्रार करता येते. त्याची मुदत कायद्यात दिलेली आहे, ती आयोगाच्या संकेतस्थळावर पाहा.
RTI चा मूलमंत्र
व्यक्तीला प्रश्न न विचारता अभिलेख मागा. अस्पष्ट माहिती न मागता नेमकी कागदपत्रे मागा. तोंडी पाठपुरावा न करता लेखी नोंद ठेवा.
हा विषय ग्रामनेत्र नागरिक मार्गदर्शिकेच्या प्रकरण १२ “माहितीचा अधिकार (RTI)” मध्ये (पान 60) आहे. मार्गदर्शिका डाउनलोड करा
या मार्गदर्शकानंतर: अर्ज तयार करा
अधिकृत दुवे
या विषयावरील प्रश्न
RTI अर्ज करण्यासाठी वकील लागतो का?
नाही. कोणताही नागरिक स्वतः लेखी अर्ज करू शकतो. अर्ज ऑनलाइन करण्याचीही सोय आहे.
RTI मध्ये उत्तर किती दिवसांत मिळते?
सर्वसाधारणपणे ३० दिवसांत माहिती देणे किंवा निर्णय कळवणे अपेक्षित आहे. जीवित किंवा स्वातंत्र्याशी संबंधित प्रकरणात कायद्यात कमी वेळ दिलेला आहे.
RTI चे उत्तर न मिळाल्यास काय करावे?
मुदतीत माहिती न मिळाल्यास, अपूर्ण मिळाल्यास किंवा नकार मिळाल्यास प्रथम अपील करा. प्रथम अपील साधारणपणे ३० दिवसांत करावे. त्यात समाधान न झाल्यास राज्य माहिती आयोगाकडे जाता येते.
RTI मध्ये प्रश्न विचारावेत की कागदपत्रे मागावीत?
कागदपत्रे आणि नोंदी मागा. “का झाले नाही?” असे प्रश्न विचारण्यापेक्षा “या कामाचे आदेश, पत्रव्यवहार आणि निर्णयांच्या प्रमाणित प्रती द्याव्यात” असे मागणे अधिक योग्य असते.
हे देखील वाचा
- लेख
विकासकामाचा प्रवास: प्रस्तावापासून अंतिम तपासणीपर्यंत
गावातील एखादे काम कसे ठरते, मंजूर होते, बांधले जाते आणि तपासले जाते ते समजून घेतल्यावर नागरिक योग्य टप्प्यावर प्रश्न विचारू शकतात.
- लेख
तक्रार कशी करावी आणि काम थांबले तर काय करावे?
तक्रार लेखी आणि स्पष्ट असावी. ग्रामपंचायतीकडून काम न झाल्यास पुढे कोणाकडे जायचे आणि कोणती कागदपत्रे जपून ठेवायची ते येथे आहे.
- तपासणी यादी
ग्रामसभेत विचारायचे प्रश्न: तपासणी यादी
निधी, कामे, लाभार्थी आणि तक्रारींबद्दल ग्रामसभेत कोणते प्रश्न विचारता येतात. प्रत्येक गटाखाली तुमच्या ग्रामपंचायतीची संबंधित माहिती पाहण्याची जोड आहे.